Karaman’da Tarihi Yeniden Yazan Keşif

Karaman’ın Pınarbaşı mevkisinde yürütülen arkeolojik kazılar, insan ve hayvan ilişkisinin tarihine dair bildiğimiz tüm doğruları değiştirecek devasa bir keşfe sahne oldu. Gün yüzüne çıkarılan 15.800 yıllık köpekgil kalıntıları üzerinde yapılan son genetik analizler, bu iskeletin dünya üzerinde bugüne dek tespit edilen “en eski evcil köpeğe” ait olduğunu bilimsel olarak kanıtladı. Tarım devriminden binlerce yıl önce, henüz avcı-toplayıcı toplulukların hüküm sürdüğü bir dönemde gerçekleşen bu evcilleştirme süreci, Anadolu’nun insanlık tarihindeki ve evrimsel süreçteki merkezi rolünü bir kez daha gözler önüne seriyor.

Bilim Dünyasında Ezber Bozan DNA Analizi

Saygın bilim dergisi Nature’da yayımlanan ve uluslararası bir araştırma ekibi tarafından yürütülen çalışma, arkeoloji ve genetik dünyasında büyük yankı uyandırdı. Geçmişteki geleneksel arkeolojik yöntemlerde, antik köpek kemiklerini vahşi kurtlardan ayırmak, kemik yapılarındaki morfolojik benzerlikler ve zamanla oluşan deformasyonlar nedeniyle neredeyse imkânsız bir işlemdi.

Ancak bilim insanları bu kör düğümü ‘hibridizasyon’ adı verilen devrim niteliğinde bir genetik ayıklama tekniği ile çözdü. Türkiye, İsviçre, Almanya ve Fransa’yı kapsayan geniş bir coğrafyadan elde edilen 216 farklı köpekgil kalıntısı tek tek incelemeye alındı. Binlerce yıllık kemiklerde biriken çevresel ve mikrobiyal kirliliği filtreleyerek saf DNA’ya ulaşan uzmanlar, Pınarbaşı’ndan çıkarılan 15.800 yıllık örneğin nükleer genom yapısını başarıyla diziledi. Çıkan sonuç kesindi: Bu kalıntılar modern köpeklerle aynı genetik kümede yer alan, tescilli bir “evcil köpeğe” aitti. Bu çığır açıcı gelişmeden önce, bilinen en eski evcil köpek kanıtı Rusya’da bulunan 10.900 yıllık bir örneğe aitti.

Avrupa Köpeklerinin Atası Anadolu’dan Gitti

Araştırma, köpeklerin Son Buzul Çağı’nın sonlarına doğru boz kurtlardan evcilleştirildiğini doğrularken, bu sürecin tahmin edilenden çok daha erken ve sistemli bir şekilde ilerlediğini ortaya koyuyor. İsviçre’nin Kesslerloch mağarasında bulunan 14.200 yıllık köpek kalıntıları ile Karaman Pınarbaşı örneği karşılaştırıldığında çarpıcı bir gerçek daha gün yüzüne çıktı. Köpeklerin, Geç Üst Paleolitik dönemde Anadolu’dan Avrupa’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada homojen bir popülasyon oluşturduğu anlaşıldı.

Elde edilen nükleer DNA bulguları, Avrupa’daki köpeklerin yerel kurtlardan bağımsız olarak evcilleşmediğini, aksine tüm erken dönem evcil köpek örneklerinin Asya ve Anadolu merkezli ortak bir kökeni paylaştığını tescilledi. Bu durum, ilk insanların köpekleri evcilleştirdikten sonra onlarla birlikte kıtalar arası uzun göç yolculuklarına çıktığına güçlü bir işaret veriyor.

Tarım Öncesi Başlayan Kadim Dostluk

Neolitik dönemle birlikte tarımın gelişmesi, Güneybatı Asya’dan Avrupa’ya doğru büyük çaplı insan göçlerini tetikledi. Bu süreçte sadece insanlar değil, onların sadık yoldaşları olan köpeklerin popülasyonu da büyük bir dönüşüm geçirdi. Çalışma, göç eden ilk çiftçi topluluklarının sadece kendi köpeklerini yanlarında götürmekle kalmadığını; aynı zamanda Avrupa’ya vardıklarında bölgedeki yerel avcı-toplayıcıların köpeklerini de kendi sürülerine dâhil ettiklerini gösteriyor. Nitekim günümüzde yaşayan modern Avrupa köpek ırklarının genetik yapısının kökleri, ağırlıklı olarak tarım öncesi dönemde yaşamış bu antik atalarına dayanıyor.

Sonuç olarak Pınarbaşı kazıları, köpeğin insanlık tarihinde tarımdan çok daha önce evcilleştirilmiş yegâne canlı türü olduğunu kanıtlıyor. Avcı-toplayıcı atalarımızın yaşam biçimini şekillendiren ve onlara yoldaşlık eden bu canlılar, insan-hayvan ilişkisinin evrimsel sürecindeki eksik parçaları tamamlayan tarihi bir dönüm noktası olarak kayıtlara geçti.